Dzioborożce to rodzina egzotycznych ptaków (spokrewnionych z dudkami, żołnami i zimorodkami) z rzędu kraskowych (Coraciformes), obejmująca 11 rodzajów i ok. 50 gatunków, z czego 9 to gatunki endemiczne w południowej Afryce. Niektórzy ornitolodzy klasyfikują tę grupę jako odrębny rząd o nazwie Bucerotiformes. Nazwa "Bucerotidae" pochodzi od greckiego "buceros", oznaczającego "róg krowy". Nazwa ta odzwierciedla zakrzywienie w dół dzioba na kształt krowiego rogu. Dzioborożce występują w tropikalnych i podzwrotnikowych rejonach Afryki, południowo-wschodniej Azji, Archipelagu Malajskiego, Filipin i Nowej Gwinei. Większość gatunków zamieszkuje gęste lasy i prowadzi nadrzewny tryb życia. Tylko ptaki z rodzaju Bucorvus zasiedlają otwarte sawanny.
Są to ptaki o długości ok. 30-160 cm. Samce są zwykle większe od samic. Mają do 17% większą wagę ciała i do 21% większą rozpiętość skrzydeł. Samiec najmniejszego dzioborożca, toko brunatnego (Tockus camurus), waży do 122 g, a największego, dzioboroga kafryjskiego (Bucorvus leadbeateri), do 6 kg. Dzioborożce mają czarne i ciemnobrązowe ubarwienie, z białymi lub kremowymi plamami na ciele, skrzydłach i ogonie. Mają też obszary jaskrawo ubarwionej skóry na szyi oraz w okolicy dzioba i oczu. U niektórych gatunków występuje dymorfizm płciowy w ubarwieniu. Ogony są długie, a skrzydła krótkie, szerokie i zaokrąglone, przystosowane do krótkodystansowych lotów. Dziób jest zwykle brązowawy, chociaż u niektórych gatunków może być czarny, czerwony lub żółty. U wszystkich dzioborożców dziób jest masywny, zakrzywiony w dół, a u niektórych gatunków na grzbietowej stronie dzioba, u jego nasady, widoczna jest rogowa narośl. Narośle te "rogi" mogą spełniać funkcję rozpoznawczą dla ptaków, ponieważ różnią się wielkością i budową u poszczególnych gatunków. W obrębie tego samego gatunku wielkość "rogu" odróżnia płci oraz ptaki w różnych stadiach rozwoju. Ponieważ "rogi" są często puste w środku, niektórzy ornitolodzy przypuszczają, że mogą one pełnić funkcję rezonatora dźwięku. Dzioby i narośle "rogi" są zabarwiane przez wydzielinę gruczołu kuprowego. "Rogi" samców są zazwyczaj większe niż u samic; wykorzystywane są przez samce do wabienia partnerki, demonstracji zdrowia i siły oraz do odstraszania innych samców. Dzioborożce mają długie rzęsy, które są zmodyfikowanymi piórami.
W utrzymywaniu i poruszaniu ciężkiej głowy pomagają dzioborożcom pewne cechy budowy anatomicznej. Otóż w odróżnieniu od innych gatunków ptaków dzioborożce mają zrośnięte 2 kręgi szyjne, znajdujące się najbliżej czaszki: dźwigacz (atlas) i obrotnik (axis). Ponadto mięśnie kręgosłupa szyjnego dzioborożców są lepiej rozwinięte niż u innych gatunków ptaków. Ponadto dzioborożce mają 2-płatowe nerki, podczas gdy inne ptaki mają nerki złożone z trzech płatów.
Dzioborożce są ptakami wszystkożernymi. Zjadają owoce i jagody, owady i małe zwierzęta. W rodzinie tej są gatunki prawie wyłącznie mięsożerne, i takie, których przeważającą część diety stanowią owoce. Najbardziej mięsożernym gatunkiem jest dzioboróg kafryjski (Bucorvus leadbeateri), żywiący się jaszczórkami, żabami i małymi ssakami. Do mięsożernych gatunków należy też znacznie mniejszy toko plamoskrzydły (Tockus monteiri), lecz jego dieta opiera się na różnych gatunkach owadów. Z kolei duży ptak, dzioborożec wielki (Buceros bicornis) oraz znacznie od niego mniejszy dzioborożec andamański (Aceros narcondami) mają dietę, składającą się głównie z owoców. Ogólnie można przyjąć, że gatunki zasiedlające sawanny i stepy są mięsożerne, a gatunki żyjące w lasach - owocożerne. Jednak gatunki z rodzaju Tockus, mimo że są ptakami leśnymi, jedzą głównie owady. Swoimi osobliwymi dziobami dzioborożce zbierają lub chwytają pożywienie znajdujące się na ziemi lub zrywają owoce z najbardziej niedostępnych gałęzi.
Niektóre dzioborożce nawiązują współpracę z innymi gatunkami zwierząt. Np. toko brunatny obserwuje kolonie wędrujących mrówek i chwyta wypłoszone przez nie owady. Dzioborożce korzystają z działalności słoni w Afryce i niedźwiedzi w Azji, które odłamują gałęzie z drzew, przez co powstają dziuple i szczeliny, które stają się dogodnymi miejscami do gniazdowania.
Okres zakładania gniazda i składania jaj poprzedzony jest zalotami, podczas których samiec głaszcze dziobem swoją wybrankę, karmi ją, rozpościera skrzydła i potrząsa ogonem, a nawet uderza dziobem o ziemię. Dzioborożce gniazdują w dziuplach lub szczelinach. Większość gatunków tworzy monogamiczne związki przynajmniej na rok. Gdy partnerzy znajdą już odpowiednią dziuplę, wyścielają ją liśćmi, trawą i piórami. Samice dużych gatunków składają 1 lub 2, a małych - nawet 8 białych jaj. Inkubacja jaj trwa 21-46 dni, przy czym u gatunków dużych okres ten jest dłuższy niż u gatunków mniejszych. Podczas inkubacji samica przechodzi kompletną wymianę upierzenia. Wszystkie gatunki tej rodziny, z wyjątkiem dzioborogów z rodzaju Bucorvus, mają ciekawy zwyczaj zamurowywania błotem przez samicę otworu wejściowego do gniazda, w którym zostaną złożone jaja. U niektórych gatunków samiec pomaga samicy w zamurowywaniu wejścia. Gdy otwór jest już tak mały, że samica ledwie może się przedostać, wlatuje do gniazda i pozostając w nim kontynuuje zamurowywanie wejścia mieszaniną miąższu owoców i guana. W końcu w ściance zamykającej pozostaje tylko mała szparka, przez którą samiec dostarcza pożywienie samicy, a potem również pisklętom.
Ciekawy wydaje się problem usuwania nieczystości z zamurowanego gniazda. Otóż samica może usuwać je na 2 sposoby: może załatwiać potrzebę bezpośrednio przez szparę wejściową lub może wyrzucać brudną wyściółkę wraz z guanem i resztkami jedzenia przez otwór wejściowy. Samice niektórych gatunków nie wykorzystują żadnego z tych sposobów, lecz wewnątrz dziupli gromadzą dostatecznie dużo suchego materiału, z którym mieszają się odchody i resztki pożywienia.
Gdy pisklęta podrosną i nie mieszczą się z matką w gnieździe, samica rozbija dziobem ściankę, wylatuje na zewnątrz i ponownie zakleja otwór gniazdowy. Od tąd już oboje rodzice karmią pisklęta. U niektórych gatunków pisklęta samodzielnie, bez pomocy dorosłych zamurowują otwór. Okres zamurowania gniazda trwa od sześciu tygodni nawet do trzech miesięcy. Zachowanie to wynika z potrzeby obrony jaj i piskląt przed atakiem węży i małp.
U wielu gatunków w wychowaniu piskląt dominującej pary lęgowej biorą udział również inni członkowie stada. Pomocnikami są dorosłe samce oraz młodzież wykluta w poprzednim roku. Młode, w zależności od gatunku, uzyskują dojrzałość płciową po roku (u gatunków małych), po dwóch latach (u gatunków o średnich rozmiarach) lub po 3-6 latach (u gatunków dużych).
Zamurowywanie samic w gniazdach oraz fakt, że dzioborożce łączą się w pary (niekiedy) na całe życie są dla tubylców przykładem czystości i wierności. Dzioborożce zabijane są przez ludzi dla ich rogów, które są używane do sporządzania leków plemiennych. Rogi dzioborożców, w szczególności hełmorogów, są cennym materiałem rzeźbiarskim. Pióra dzioborożców są również używane przez tubylców do wyrobu pióropuszy potrzebnych do tańców rytualnych.
dzioboróg kafryjski należy do rodziny dzioborożców (Bucerotidae), rzędu kraskowych (Coraciformes). Występuje w Afryce południowej, w Botswanie, północnej Namibii, Angoli oraz w południowym Burundi i Kenii. Zasiedla porośnięte drzewami sawanny.
Dzioboróg kafryjski jest dużym ptakiem osiągającym długość ciała ok. 90-129 cm i rozpiętość skrzydeł dochodzącą do 2 m. Samice są mniejsze od samców i osiągają wagę ok. 2.23-4.58 kg, podczas gdy samce ważą ok. 3.46-6.18 kg). Ptaki te mają czarne upierzenie z białymi końcówkami skrzydeł. U samców z przodu szyi i w okolicy dzioba występuje jaskrawo czerwona skóra, która u niedojrzałych ptaków jest żółta; u samic z przodu szyi widnieje niebieski pas. Dzioborogi kafryjskie mają również czarny, masywny, lekko zakrzywiony ku dołowi dziób. U nasady dzioba, na jego grzbietowej stronie znajduje się niewielka, rogowa narośl, która jest większa u samców. Oczy tych ptaków otoczone są długimi, sztywnymi, spłaszczonymi, czarnymi rzęsami, które stanowią ochronę przed jaskrawym światłem słońca. Dzioboróg kafryjski ma 15 kręgów szyjnych, podczas gdy inne dzioborożce mają ich tylko 14.
Dzioborogi kafryjskie żyją w niewielkich grupach rodzinnych. Są ptakami długowiecznymi; mogą żyć do 40 lat. Są również ptakami terytorialnymi; bronią swojego obszaru o wielkości do 100 km kwadratowych. Dzioborogi kafryjskie niezbyt chętnie latają, za to sprawnie biegają - mogą biec z szybkością do 30 km/h. Ich stopy są szerokie (stęp wydłużony), palce raczej krótkie, a podstawy trzech przednich palców są częściowo zrośnięte.
Dzioboróg kafryjski jest najbardziej mięsożerny ze wszystkich dzioborożców. Pożywienia poszukuje na ziemi. Zjada owady, stawonogi, ślimaki, węże, jaszczurki, żółwie lądowe, ptaki, a nawet wiewiórki i zające. Na swoje ofiary ptaki te polują w grupach. Penetrują także gniazda os i pszczół, nie gardzą również padliną. Pożywienie chwytają delikatnie końcem swojego masywnego dzioba, a w przypadku szczególnie niebezpiecznej zdobyczy (np. węży) wielokrotnie zaciskają szczęki tak długo, aż upewnią się, że ofiara nie żyje. Ciekawy jest sam sposób połykania pokarmu. Zabita ofiara podrzucana jest w górę, po czym wpada przez otwarty dziób aż do gardła i dopiero wtedy zostaje połknięta. Dieta może być uzupełniana przez owoce, nasiona i orzechy.
Z całej grupy ptaków do rozrodu przystępuje tylko para dominująca. Na swoje gniazdo dzioborogi wybierają odpowiednie gatunki drzew z przestronnymi dziuplami. gnieżdżą się również w szczelinach między kamieniami. Gniazdo wyścielone jest suchymi liśćmi i trawą. Samica składa 1-2 jaja, które wysiaduje przez 37-43 dni. Jest to jeden z dwóch gatunków dzioborożców, który nie ma zwyczaju zamurowywania w gniazdach wysiadujących jaja samic. W czasie inkubacji jaj, tak jak u wszystkich dzioborożców, samica wymienia całe upierzenie. Jednak w odróżnieniu od innych gatunków wymienia pióra stopniowo, nie tracąc zdolności do lotu. W opiece nad potomstwem uczestniczy niemal cała grupa spokrewnionych ze sobą ptaków, głównie niedojrzałe samce i samice oraz reszta dojrzałych samców. Dzioborogi są w stanie wychować tylko jedno pisklę - dotychczas nie spotkano dzioborogów, które wychowałyby więcej piskląt. Pisklę urodzone później ginie z głodu w ciągu kilku dni od wyklucia, ponieważ starsze, silniejsze pisklę zabiera całe pożywienie. Młodsze pisklę może jednak stanowić zabezpieczenie na wypadek, gdyby najstarsze pisklę zginęło. Odchowany potomek pierzy się po ok. 86 dniach. Jednak jeszcze przez ok. 9 miesięcy jest dokarmiany przez dorosłych. Dojrzałość płciową młode uzyskuje w ciągu sześciu lat. Dzioborogi kafryjskie odchowują pisklęta mniej więcej co 9 lat.
W Afryce południowej na dzioborogi czyhają liczne niebezpieczeństwa ze strony ludzi. Miejscowi szamani zabijają je, aby sporządzać z nich plemienne leki. Rozsierdzeni gospodarze uśmiercają dzioborogi, gdy te rozbijają okna, zauważywszy własne odbicie w szybie. Niektórzy ludzie wierzą, że trzymane w domach mózgi zabitych dzioborogów przynoszą szczęście. Wreszcie ptaki te giną zatruwane przynętami rozkładanymi dla innych zwierząt. Do spadku liczebności tego gatunku przyczynia się także niszczenie naturalnych miejsc gniazdowania (wycinanie dużych drzew z odpowiednimi dziuplami). Wśród południowoafrykańskich plemion panuje przekonanie, że gdy dzioboróg usiądzie na dachu jakiegoś domu, to na dom ten może spaść nieszczęście. Niektórzy mieszkańcy Afryki południowej uważają, że pojawienie się tego dzioboroga wróży deszcz (chyba to trochę tak jak w Polsce, kiedy nadejście deszczu poznajemy po śpiewie wilgi lub zięby).
Hełmoróg należy do rodziny dzioborożców (Bucerotidae), rzędu kraskowych (Coraciformes). Występuje w południowo-wschodniej Azji, w południowej Tajlandii, na Półwyspie Malajskim, na Sumatrze i Borneo. Zamieszkuje lasy deszczowe do wysokości nie większej niż 1500 m n.p.m.
Hełmorogi są dużymi ptakami o średniej wadze 2,6-2,8 kg (samica) i 3 kg (samiec). Mają ciemnobrązowe upierzenie, białe nogi, brzuch i ogon. Ogon jest długi, a każde jego pióro ma czarną pręgę blisko końca. 2 centralne pióra ogona są dłuższe od pozostałych i mogą osiągać długość do jednego metra. Z przodu szyi znajduje się pomarszczona, naga skóra, która u samicy jest niebieska, a u samca - czerwona. Na górnej połowie dzioba występuje długa, wysoka narośl, "róg". Ciągnie się ona od nasady aż do połowy dzioba. Narośl i dziób są żółte. Wydzielina gruczołu kuprowego zabarwia na czerwono róg i nasadę dzioba, jednak często przedni koniec rogu i dalsza połowa dzioba pozostają żółte. W odróżnieniu od innych dzioborożców tkanka rogu jest zbita, bez przestrzeni powietrznych, a czaszka z dziobem i rogiem stanowi 10% wagi dorosłego ptaka.
Hełmorogi odżywiają się głównie owocami, przeważnie różnymi gatunkami fig - figi mogą stanowić nawet 98% diety. Ptaki mogą używać swoich rogów jako narzędzia pomagającego w wydobywaniu owadów (które czasami zjadają) z butwiejącego drewna. Nawoływania hełmorogów to seria głośnych okrzyków, zakończona kaskadą dźwięków, przypominającą śmiech. W odróżnieniu od innych owocożernych dzioborożców hełmorogi są ptakami osiadłymi, a każda para zazdrośnie strzeże własnego terytorium. Samce bronią swojego terytorium w locie, atakując przeciwnika rogiem. Kiedy ptaki zderzą się rogami, powstały przy tym dźwięk daje się słyszeć z odległości 100 m. O zwyczajach lęgowych hełmorogów niewiele wiadomo.
Rogi hełmorogów są cennym materiałem rzeźbiarskim, przypominającym kość słoniową. Mimo istniejącego zakazu, na całym świecie ludzie handlują wyrobami z rogów. Tubylcy wykorzystują centralne pióra z ogona, aby przyozdobić nimi pióropusze i stroje używane w tańcach plemiennych. Hełmorogi zagrożone są wygi nięciem. W niektórych, prawie nietkniętych środowiskach, są jeszcze pospolite, ale w innych miejscach, z powodu niszczenia lasów oraz polowań liczba tych ptaków spada. Na przykład w Singapurze Hełmorogi wyginęły w 1950 r.